Ze beefde vergeten angst. Ze wilde alleen maar in het licht staan.
Miranda van Dijk
Toen vrouwen vogels waren
De natuur is altijd een spiegel geweest, van wij geloven, van wat wij vrezen en van wat wij willen beheersen. In de christelijke traditie droegen planten namen van Maria: symbolen van zuiverheid, maagdelijkheid en deemoed. Vrouwen en planten werden aan elkaar gespiegeld, soms als eerbetoon, soms als begrenzing. Die traditie heeft een beeld achtergelaten, van de vrouw, van de natuur en hoe zij zich tot elkaar verhouden. In Toen vrouwen vogels waren onderzoek ik hoe die beelden vandaag opnieuw gelezen kunnen worden. Wat gebeurt er als we ze losmaken, verzachten, bevragen? Als we ons opnieuw met deze planten verbinden?
Met herbaria, beeldend werk en participatieve installaties herlees en herschrijf ik deze symboliek. Plant en vrouw verschijnen daarbij niet langer als metafoor voor elkaar, maar als volwaardige partners, elk met een eigen stem en eigen kracht.
Toen vrouwen vogels waren bestaat uit twee onderdelen, namelijk het Mariaplanten Herbarium en mijn beeldend werk.
"De planten beloofden te onthouden. Te onthouden wie ze was, wie ze wilde zijn, wat ze altijd was geweest. Voor hen die na haar kwamen, voor hen die open stonden te herinneren."
Miranda van Dijk
Het Mariaplanten Herbarium
Het Mariaplanten Herbarium wordt een wandinstallatie van uitgesneden tekeningen van 54 Mariaplanten, gemaakt met grafiet op oud papier. Alsof de planten uit de geschriften zijn gesneden, losgemaakt van wat hen ooit omschreef en begrensde. Geen classificaties, onbeschreven labels, geen uitleg. De planten verschijnen in de ruimte zoals ze zijn: als vorm, als stille aanwezigheid, op ware grootte. Met de installatie wil ik iets losmaken: een herkenning, een nieuwsgierigheid, een verlangen om naar buiten te gaan en deze planten zelf te ontmoeten. Niet als symbool, maar als levend wezen — groeiend langs het pad, in de berm of in een tuin.
Op dit moment verzamel en conserveer ik de Mariaplanten samen met andere vrouwen. Ik zoek mensen die mee willen verzamelen — misschien groeit er al een Mariaplant in jouw tuin, langs je pad of tussen de muren van je straat.
Wil jij bijdragen? Klik verder en ontdek hoe.
Beeldend werk
Mijn beeldende werk is als een visuele, poëtische reis langs de spiegels die de Mariaplanten mij tonen. Ik stel mezelf vragen over wie ik ben als vrouw en over wat in het collectieve geheugen besloten ligt. Het is een gesprek met wat niet werd uitgesproken maar wel werd doorgegeven. Ik onderzoek wat ik meedraag, wat ik wil bewaren en wat ik mag loslaten. Vogels en Mariaplanten vergezellen me in dit onderzoek naar wie ik altijd al ben geweest.
Mijn werk ontstaat in lagen. Ik teken met grafiet, inkt en krijt, en werk vaak met de schaar als tekeninstrument. Losse elementen voeg ik samen tot figuren, symbolen en vormen. Ik gebruik oud papier: facturen, kasboeken, brieven. Vellen met een vorig leven. Creëren is voor mij een proces van aandacht en afstemming. Mijn werk ontstaat in ontmoeting met de meer-dan-menselijke wereld — door te wachten, door te luisteren, door toe te laten wat zich langzaam laat zien. In de spiegel van de plant en in mijn innerlijke landschap. Uiteindelijk vormen de uitgesneden figuren collages en papierwerken die dromerig en poëtisch zijn. Tegelijkertijd zijn ze een vorm van zacht verzet.
Het maakproces
Waarom ben ik aan dit project begonnen?
Waar komt die drang vandaan om het tot in de kern uit te werken?
Waarom sijpelt het overal doorheen?
Regelmatig zet ik mezelf voor de camera om mijn gedachten te ordenen. Deze video’s zijn een kijkje in mijn hoofd: mijn denkproces, mijn twijfels en mijn observaties van de Mariaplanten, vogels en mijn gevoelens. Ze geven een open blik achter de schermen van hoe dit werk ontstaat — in mijn hoofd en op papier.